با تشكر از همكاري همكاران ارجمند:

1. خانم فاطمه بتوئي
2. خانم سيده فاطمه شرفي
3. خانم فاطمه جنتي
4. خانم فاطمه اسدي      
5. آقاي
6. خانم
7. خانم معصومه رستمي
8. آقاي علي صفري
9. خانم
10. خانم فاطمه زندي
11. آقاي محمدرضا آزادپيمان
12. آقاي محمداسماعيل محمودي
13. آقاي علي سيفي‌عارف
14. خانم آذر كرمي‌مقدم
15. آقاي ابراهيمعلي زارعي
16. آقاي

درس اوّل : بيداري                                                                خانم فاطمه بتوئي

1. نيازهاي بنيادين را نام ببريد؟

2. درك هدف زندگي را به عنوان نياز بنيادين توضيح دهيد؟

3. چرا انسان نياز به درك درست از آينده خويش را دارد ؟

4. امنيت خاطر و شادكامي چه تأثيري در زندگي انسان دارد و چگونه ايجاد مي‌شود ؟

5. امنيت خاطر و شادكامي در زندگي را بايد در كجا جستجو كرد؟

6. نياز به رشد و بالندگي يعني چه ؟ توضيح دهيد .

7. زندگي در جامعه عدالت‌جو چه ويژگي و مزيتي دارد ؟

8. پيامد زياده طلبي و فزون خواهي افراد را بنويسيد ؟

9. چگونه زيستن همان كشف راه درست زندگي است .

10. علت توجه و اهميت دادن به نياز ششم چيست ؟

11. چرا نياز ششم جامع نيازهاي بنيادين ديگر است ؟

12. براي پاسخ گويي به نيازهاي بنيادين به چه نكاتي بايد توجه كرد ؟

13. براي پاسخگويي به نيازهاي بنيادين به چه چيزهايي نيازمنديم ؟

انديشه و تحقيق ، صفحه 9 :

1. آيا مي‌توان پاسخ به نيازهاي بنيادين را به خواست شخصي و سليقه‌ي فردي واگذار كرد و گفت كه مي‌خواهم بدون بررسي و تحقيق كافي به اين نيازها پاسخ دهم ؟ چرا ؟

پاسخ : خير ، زيرا خواست وسليقة شخصي افراد متفاوت و متغير بوده و جنبه علمي ندارد ولي پاسخ به نيازهاي بنيادين بايد پاسخي قطعي ، ثابت ، دقيق ، علمي باشد به همين دليل خواست و سليقه شخصي نمي تواند پاسخ‌گوي نيازهاي بنيادين شود.

2. چرا دستاوردهاي علمي انسان نمي‌توانند پاسخ‌گوي نيازهاي بنيادين او باشند ؟

پاسخ : زيرا دستاوردهاي علمي حاصل علم ناقص و محدود انسان است كه اين علم داراي نقص و خطا و اشتباه است و پاسخ گوي نيازهاي بنيادين نيست .

3. آيا انسان مي‌تواند پاسخ دادن به اين نيازها را ناديده بگيرد و بر اساس ضرب المثل « هر چه پيش آيد خوش آيد » رفتار كند ؟ چرا ؟

پاسخ : خير زيرا نيازهاي بنيادين مانند ساير نيازهاي انسان مثل تشنگي و گرسنگي ضروري و لازم است كه به آنها پاسخ داده شود و نيازهاي بنيادين جنبه حياتي دارند و همان‌طور كه انسان تشنه و گرسنه نمي‌تواند به زندگي ادامه دهد انسان نيز براي ادامه حيات نيازمند پاسخ‌گويي به اين نيازهاي بنيادين است .

درس دوّم : لطف الهي                                                  خانم سيده فاطمه شرفي

بررسي صفحه 15 :

* آيا براي رسيدن به يك زندگي هدفمند ، شاد ، رضايت بخش و خوش فرجام راهي آسانتر ، مستقيم‌تر ، مطمئن‌تر از دين مي‌توان پيدا كرد ؟

پاسخ : خير ، انسان با استفاده از قدرتي كه خداوند در وجودش قرار داده يعني عقل براي رسيدن به هدفش استفاده مي‌كند . اگر انسان با عقلش دين را بپذيرد مي‌داند كه بايد دينش را كامل كند پس هدف انسان تا اينجا مشخص شد و اين همان راه رسيدن به يك  زندگي شاد و رضايت بخش است .

پس چه عواملي باعث مي‌شود كه برخي انسانها قدم در كوره راه‌هاي نامطمئن و بدفرجام بگذارند ؟

پاسخ : 1) گاهي اوقات انسان نيازهايي دارد كه در بردارنده دين نيست يعني نيازهايش خارج از دين حسب وجود مي‌شود كه ممكن است مادي يا دنيوي باشد 2) سطحي نگري يعني خيلي راحت گذشتن از هدفي كه دارند 3) غافل شدن از دين، اينكه انسان نداند هدفش كامل كردن دين است و فراموش كردن هدايت خداوند.

تطبيق صفحه 15 :

در آيات ابتداي دس بينديشيد و با توجه به توضيخات داده شده ، پيام‌هاي مناسب با درس را انتخاب كنيد .

شماره آيات                                             پيام‌ها

طه 49و50 :     خداوند هر مخلوقي را هدايت مي‌كند . خداوند مخلوقش را ترك نمي‌كند بلكه هميشه آن را هدايت خواهد كرد .         

اعلي 1 تا 3 :   انسان و ساير موجودات هر كدام متفاوت با هم آفريده شده‌اند و خداوند با هر گروهي از مخلوقاتش  متناسب با خلقتش آنها را هدايت مي‌كند .

نحل ، 78 :     خداوند به انسان گوش، چشم و قلب عطا فرموده است تا كه بتواند راه درست زندگي را با درك و فهمش انتخاب كند و هدفش را بشناسد .

اسراء ، 36 :    خداوند به ما نعمت‌هايي داده كه در مقابل آن مسئوليم  و بايد درست از آنها استفاده كنيم .

زمر ، 41 :    كتابي كه پيامبر اسلام براي ما به جا گذاشته همان كتابي است كه خداوند به وسيله آن ما را هدايت مي‌كند.

نساء ، 165 :    خداوند پيامبر را به سوي شما فرستاده كه حجت را بر شما تمام كند .

انديشه و تحقيق ، صفحه 18 :

1. آيا با پيمودن هر راهي و با هر سليقه‌اي مي‌توان به مقصد نهايي آفرينش و سعادت واقعي رسيد ؟

پاسخ : خير ، يك جاده خاكي ممكن است مقصدي نداشته باشد يا اينكه اصلاً انتهايي در اين راه وجود نداشته باشد . هر انتخابي ممكن است به هدف اصليش نرسد و اگر برسد شايد  هدفش بيهوده باشد بنابراين تنها راهي كه مي‌تواند انسان را به مقصد نهايي كه همان سعادت است برساند همان هدايتي است كه خداوند از طريق پيامبران و ائمه و در زمان حال فقيه براي ما انسانها گذاشته است لذا خداوند در قرآن براي هدايت بشر از كلمه صراط المستقيم استفاده كرده است.

2. آيات 42و43 سوره‌ي يونس را مطالعه كنيد و پيام اصلي آنها را كه مربوط به رابطه حجت ظاهر و حجت باطن است توضيح دهيد .

پاسخ : گفتيم كه تا عقل نباشد نمي‌توان دين را تشخيص داد پس حجت ظاهري نيز وجود نخواهد داشت . پيام اين آيه‌ها اين است كه تا حجت باطني همان عقل وجود نداشته باشد حجت ظاهري ميسر نخواهد بود .وقتي انسان با عقل خود تشخيص مي‌دهد كه پيام حجت ظاهري براي سعادت اوست پس به وسيله حجت باطني خود آنها را مي‌پذيرد . وقتي حجت باطني بيدار باشد وبتواند قدرت عمل داشته باشد آنوقت حجت ظاهري اثري داشته باشد در نتيجه حجت باطني بر حجت ظاهري مقدم‌تر است .

3. هر يك از آيات 32 لقمان ، 9 اسراء ، 116 توبه ، 97 نحل و 28 و 29 رعد پاسخ كدام‌يك از نيازهاي انسان را در بر دارد و چه مطالبي را مطرح مي كند ؟ آن را در جدولي مانند جدول زير توضيح دهيد.

آيه                               نياز                                                پاسخ

32 لقمان : نياز سوم : امنيت خاطر و شادكامي در زندگي                                خدا را خالصانه خواندن

9 اسراء :  نياز دوم و ششم : درك درست از آينده خويش ،   قرآن استوارترين راهها                                                                                                  كشف راه درست زندگي    

116 توبه : نياز دوم : درك درست از آينده خويش                مي‌ميراند و زنده مي‌كند و غير از خدا يار و ياوري نيست

97 نحل : نياز چهارم : رشد و بالندگي                                   عمل صالح انجام دادن چه مرد و چه زن

28و29 رعد : نياز سوم : امنيت خاطر                            با ياد خدا قلبها آرام مي‌گيرد

سؤالات متن درس :

1.      حضرت موسي (ع) در مقابل فرعون كه پرسيد پروردگار شما كيست چه فرمودند ؟

پاسخ : قالَ رَبُّنا الَّذي أعطي كُلَّ شَيءٍ خَلقَهُ ثُمَّ هَديٰ ؛ پروردگار ما آن كسي است كه هر چيزي آفريده و سپس هدايتش كرده است .

2.      هدايت و راهنمايي چه زماني معنا دارد ؟

پاسخ : زماني معنا دارد كه مقصد و هدفي در كار باشد و شخص بخواهد خود را به آن برساند .

3.      اين كه خداوند خالقي حكيم است يعني چه ؟

پاسخ : خداوند خالقي حكيم است يعني هيچ موجودي را بيهوده و عبث خلق نمي‌كند .

4.      خلق بي‌هدف نشانه چيست ؟

پاسخ : خلق بي‌هدف نشانه نقص و ضعف و ناآگاهي است و اين ويژگي‌ها نمي‌تواند در خداوند باشد .

5.      هدايت يك اصل عام و همگاني در نظام خلقت است .

6.       يكي از تفاوت‌هايي كه خداوند بين انسان و موجودات قرار داده است چيست ؟

پاسخ : وجود توانايي تفكر و تعقل در انسان است .

7.      چه چيزي سبب اختياري بودن حركات انسان براي رسيدن به هدف مي‌باشد ؟‌

پاسخ : رسيدن به حقيقت به كمك ابزار تفكر و تعقل .

8.      نام‌هاي ديگر تفكر و تعقل در قرآن كريم را نام ببريد .

پاسخ : از اين قوه به نام‌هاي ديگري مثل تفكر ، تعقل ، تفقه ، تدبير ياد شده است .

9.      عقل وسيله فهم پيام الهي است .

10.  چه چيزي مي‌تواند پاسخي جامع به نيازهاي بنيادين انسان باشد ؟

پاسخ : دين الهي پاسخي صحيح و مطمئن به نيازهاي بنيادين مي‌باشد .

11.  به چه دليلي مي‌توان گفت حركت انسان اختياري است ؟

پاسخ : اگر مي‌گوييم حركت انسان اختياري است بدان معناست كه بايد با قوه عقل خود هدف درست را تشخيص دهد ، آن را برگزيند و به سويش حركت كند .

درس سوّم : هدايت مستمر                                                       خانم فاطمه جنتي

 نمونه سؤالات درس :

1. ويژگي‌هاي فطري بين انسانها كدامند ؟ ( 4 مورد بنويسيد )

2. چرا دين خدا يك دين واحد است ؟

3. محورهاي اصلي برنامه‌ي پيامبران الهي چيست ؟

4. چرا بايد پيامبران داراي عصمت باشند ؟

5. مراحل عصمت پيامبران را بنويسيد ؟

6. عصمت پيامبران به چه صورت است ، آيا يك مانع بيروني آنان را از ارتكاب به گناه باز مي‌دارد و يا به اختيار به سمت گناه نمي‌روند؟

7. علت آمدن پيامبران متعدد را فقط نام ببريد ؟

8. يكي از علل آمدن پيامبران متعدد « پائين بودن سطح درك انسانهاي اوليه » است ، آن را توضيح دهيد؟

9.  پيام آيه زير را بنويسيد : « وَ ما اَرْسَلْنا مِنْ رسولٍ اِلّا بِلِسانِ قَوْمِه‌ي لِيُبَيِنَ لَهُمْ » 

10. از علل آمدن پيامبران متعدد « از بين رفتن تعليمات پيامبر قبل و يا تحريف كلي آن تعليمات » را توضيح دهيد؟

11. استمرار در دعوت و ترويج پيوسته‌ آن ، يكي از علتهاي آمدن پيامبران متعدد است ، آن را توضيح دهيد؟

12. اگر خداوند يك دين براي انسانها فرستاده است، پس چرا اكنون ، اديان الهي مختلفي در جهان وجود دارد ؟

13. پيامبر اكرم (ص) چگونه خود را آخرين پيامبر معرفي فرموده‌اند ؟

14. عواملي كه باعث شد ، بعد از رسول خدا (ص)  ديگر پيامبري فرستاده نشود و شريعت او جاودانه شود را فقط نام ببريد ؟

15. توضيح دهيد كه در زمان پيامبر (ص) ، چگونه جامعه بشري آمادگي براي دريافت برنامه‌ي كامل زندگي را پيدا كرد؟

16. توضيح دهيد كه چگونه خداوند قرآن كريم را از تحريف شدن حفظ نمود ؟

17. توضيح دهيد كه امامان معصوم (ع) چگونه باعث شدند كه مسؤليتها و نقشهاي پيامبر (ص) ادامه يابد؟

18. توضيح دهيد كه چگونه خداوند در قرآن كريم و دين اسلام راههاي پاسخ گويي به نيازهاي زمانه را پيش بيني فرموده است؟

19. ويژگي‌هاي دين اسلام كه سبب انطباق آن با نيازهاي متغير زمان مي‌شودرا نوشته و مختصراً توضيح دهيد؟

20. وضع قواعد و اصول كلي براي حل مسا ئل جديد در اسلام را با مثال توضيح دهيد . ( قاعده لا ضرر در اسلام ) 

تطبيق صفحه23 :

          با تدبر در آيات ابتداي درس ، توضيح دهيد كه كدام آيه بيانگر اين برنامه‌ي واحد است و نام اين برنامه چيست ؟

پاسخ : نام اين برنامه اسلام است و آيه 135و136 سوره بقره بيانگر اين مطالب مي باشد . هم‌چنين آيه 19 آل عمران نيز به اين مطالب اشاره دارد .

بررسي صفحه24 :

          اگر خداوند مقام عصمت را به پيامبران نمي‌بخشيد ، چه خطرهايي ساير انسان‌ها را تهديد مي‌كرد ؟

پاسخ : اگر خداوند عصمت به پيامبران نمي‌بخشيد ، در اين صورت ديني كه در اختيار مردم قرار مي‌گرفت مورد اعتماد نبود ، هم‌چنين پيامبر در ابلاغ و دريافت و عمل به وحي دچار اشكال و اشتباه مي‌شد.

تطبيق صفحه 27 :

          1. كدام يك از آيات ابتداي درس ، ريشه‌ي پيدايش اديان مختلف را بيان مي‌كند ؟ آن را توضيح دهيد .

پاسخ : در آيه 19 سوره آل عمران ، ريشه پيدايش اديان مختلف به اين صورت بيان شده است كه انسانها از روي ستم و تجاوز ، زماني كه از حقيقت آگاه شدند ( كه دين همان اسلام و تسليم در برابر خداست ) با يكديگر اختلاف كردند .

          2. با توجه به آيات قرآن و توضيحي كه داده شد آيا مفهوم «آخرين دين الهي» صحيح است؟

پاسخ : مفهوم آخرين دين الهي براي اسلام صحيح است ، زيرا دين اسلام آخرين دين الهي و كاملترين دين از جانب خداوند است .

تفكر در آيه قرآن 30 :

          در آيه 9 سوره‌ حجر تفكر كنيد و ببينيد كه درباره‌ عدم تحريف چه پيامي براي ما دارد؟

پاسخ : در اين آيه خداوند مي‌فرمايد : قرآن نازل كرديم و او را از تحريف دور خواهيم داشت .

انديشه و تحقيق صفحه 36 :

          آيه‌ي 6 سوره‌ حمد و 101 سوره آل عمران را با هم مقايسه كنيد و برداشت خود را از اين مقايسه توضيح دهيد .

پاسخ : در آيه 6 سوره حمد ، از خداوند خواهان هدايت بر صراط مستقيم هستيم . در آيه 101 سوره آل عمران مي‌خوانيم كه اگر كسي در مسير دين الهي و برنامه‌هاي آن قرار گيرد اين شخص در صراط مستقيم به سر مي‌برد .

          در آيات زير تأمل كنيد و با تنظيم جدولي نشان دهيد كه اين آيات به كدام‌يك از اصول بنيادي دعوت انبياء اشاره دارد ؟

آيه و سوره                                     اصول بنيادي دعوت انبياء

9 اسراء           1. ايمان به معاد و جهان آخرت، 2. برپايي نظام اجتماعي بر اساس عدل

32 لقمان        ايمان به خداي يگانه و دوري از شرك و بت پرستي

116توبه           1. ايمان به معاد در سراي آخرت، 2. برپايي نظام هستي بر اساس عدل

115مؤمنون     ايمان به معاد و سراي آخرت و پاداش و جزاي عادلانه در آن سرا

28 رعد             ايمان به خداي يگانه و دوري از شرك و بت پرستي

25 حديد        1. ايمان به فرستادگان الهي و راهنمايان دين، 2.  برپايي نظام اجتماعي بر اساس عدل

67 اسراء           1. ايمان به خداي يگانه و دوري از شرك، 2. دوري از زشتي‌هاي اخلاقي مانند ظلم و دروغ

درس چهارم : معجزه‌اي از نوع كتاب                                   خانم فاطمه اسدي      

جستجو صفحه 39 : 

          آيا مي‌دانيد معجزه‌هاي پيامبران گذشته چه تناسبي با زمان پيامبري آنان دارد ؟

پاسخ : معجزه عصاي حضرت موسي (ع) و تبديل آن به ماري بزرگ بدان جهت بود كه آن عصر ساحران به كار سحر مي‌پرداختند و ريسمانهاي بزرگ و كوچك خود را در نظر مردم به صورت مار جلوه گر مي ساختند . در زمان حضرت عيسي (ع) پزشكان مهارت زياد داشتند و حضرت عيسي (ع) بيماران را معالجه مي‌كرد بدون استفاده از دارو و حقانيت خود را ثابت مي‌كرد . در زمان پيامبر اسلام (ص) نيز ادبيات و شعر و خطابه رواج داشت و كلام زيباي قرآن همه را مقهور مي‌كرد و همچنين همه معجزات فقط در قابل مشاهده بوده و اقوام و ملت‌هاي ديگر با نقل مشاهده كنندگان و از طريق تاريخ يا كتاب‌هاي آسماني ديگر از آن معجزات اطلاع يافته‌اند ( پس چون مردم آن زمان از علم و آگاهي كافي برخوردار نبودند از انجام چنين كارهايي كه ما فوق قدرت طبيعي بود و از توان ديگران خارج است را معجزه مي‌نامند )

تطبيق صفحه 46 :

          * آيا مي‌دانيد اولين آيات نازل شده بر پيامبر اكرم (ص) چه آياتي بوده است ؟ آيا با بررسي اين آيات مي‌توانيد تأييداتي بر الهي بودن آن‌ها نشان دهيد ؟

پاسخ : قرآن را به نام پروردگارت كه آفريننده عالم است بر مردم قرائت كن خدايي كه آدم را از خون بسته آفريد پروردگار تو كريم‌ترين كريمان است آن كه بشر را علم به آموختن آموخت.

قسمت دوم : اين آيات بر كسي نازل شده كه امي بوده  او پيش هيچ فردي درس نخوانده و نشان مي‌دهد كه خداوند با تأكيد بر علم و آموختن و نوشتن مي‌خواهد با فرهنگ زمانه مبارزه كند و ارزش و قرائت علم را در نخستين آيات بر مردم جهان اعلام نما يد .

انديشه و تحقيق صفحه 48 :

          1. چرا هر پيامبري به داشتن معجزه نيازمند است ؟

پاسخ : هر يك از پيامبران الهي نشانه و معجزه‌اي داشته‌اند كه نشان مي‌داد كه آنان از طرف خدا آمده و در ادعاي خود راستگو و صادق‌اند پيامبران به اذن خدا وقتي از آنان خواسته مي‌شد نشانه‌اي در ارتباطشان با خدا اثبات كند كار خرق العاده‌اي انجام مي‌دادند كه مخالفان از انجام آن عاجز بودند زماني كه نشانه‌ها را مي‌ديدند به پيامبران اعتماد كرده و به آنها ايمان مي‌آوردند اين نشانه‌ها را معجزه مي‌گويند.

          2. اگر اعجاز پيامبر اكرم (ص) به زمان خودش اختصاص داشت ، چه مشكلي پيش مي‌آمد ؟

پاسخ : چون قرآن فقط اختصاص به زمان پيامبر ندارد و معجزه‌اي جاودانه است چون اين اعجاز از نوع علم و فرهنگ و كتاب است دوام دارد آياتي از قرآن كه مخالفان را به آوردن سوره‌اي مشابه دعوت مي‌كند امروز هم مو ضوعيت داشته و مخالفان نمي‌توانند سوره‌اي مشابه با يكي از سوره‌هاي قرآن ارائه كنند اين جاودانه بودن اعجاز نشانه جاودانگي دين اسلام است و اگر كسي بخواهد بداند پيامبر اسلام از جانب خدا آمده يا نه ؟ بايد به قرآن مراجعه كند زيرا قرآن سند نبوت ايشان است . اگر اين اعجاز نبود پذيرش اسلام در هر عصر و زماني مشكل مي‌شد و مردم نمي‌توانستند جاودانگي دين سلام را بپذيرند.

          3. چرا خداوند در آياه 82 سوره نساء مي‌فرمايد « اگر قرآن از غير خدا بود ، اختلاف و ناسازگاري بسياري در آن مشاهده مي‌شد » ؟

پاسخ : اين آيه مي‌فر مايد :اگر قرآن از جانب غير خدا بود ناسازگاري و اختلاف فراواني در آن مي‌ديدند و تحت تأثير مكان و زمان و حوادث و جنگها دچار تعارض و ناسازگاري مي‌شد . قرآن از جانب پيامبر (ص) بتدريج براي مردم خوانده شد محتواي آيات به گونه‌اي نيست كه مثلاً پيامبر (ص) قبلا نوشته باشد و بتدريج به مردم بخواند بلكه بيشتر آيات ضمن حوادثي كه پيش مي‌آمد در ارتباط با آن نازل مي‌شد يعني آيات داراي شأن نزول هستند .

درس هفتم : مبارزه مستمر  - قسمت اول                            خانم معصومه رستمي

پيام آيات صفحه 85 :

پس از انديشه در آيات صفحه قبل به سؤالهاي زير پاسخ دهيد :

1.      يكي از نتايج مطالعه‌ي تاريخ گذشتگان چيست ؟

پاسخ : يكي از نتايج مطالعه تاريخ گذشتگان عبرت گرفتن از آنهاست .

2.      در چه صورت مسلمانان مي‌توانند به شكوه و سر بلندي برسند يا آن را حفظ كنند ؟

پاسخ : در صورتي كه در درجة اول ايمان وتقوا داشته باشند و سپس پند پذير باشند .

3.      : مهمترين خطري كه پس از رحلت پيامبر (ص) مسلمانان را تهديد مي‌كرد چه بود ؟

پاسخ : مهمترين خطري كه مسلمانان را تهديد مي‌كرد ارتجاع و بازگشت به جاهليت بود .

4.      سپاسگزاران واقعي نعمت وجود رسول خدا (ص) پس از رحلت ايشان چه كساني هستند ؟

پاسخ : كساني‌كه بر پيامبر (ص) و آموزه‌هاي او وفادار باشند سپاسگزاران واقعي نعمت وجود او هستند .

انديشه و تحقيق صفحه 91 :

1. چرا قرآن كريم مردم را به مطالعه‌ي سرگذشت ملت‌ها دعوت كرده است ؟

پاسخ : براي اينكه از گذشتگان عبرت بگيرند و عاقبت كساني كه حق را تكذيب نموده‌اند مشاهده نمايند.

          2. چه مسائلي زمينه را براي ورود جعل و تحريف به احاديث پيامبر اكرم(ص) آماده كرد؟

پاسخ : منع نگارش احاديث پيامبر (ص) – پيدايش زمينه ظهور شخصيتهاي غير اعتباري- عداوت دشمنان اسلام – تظاهر دشمنان ديرينه اسلام به اسلام نمايي ( يعني با تزوير و نيرنگ خود را در جبهه دوستان قرار مي دهند )- ورود سليقه‌هاي شخصي و دنيا پرستي.

          3. تفاوت‌هاي اساسي حكومت بني اميه و بني عباس با رهبري پيامبر (ص) چه بود ؟

پاسخ : حكومت پيامبر (ص) بر پاية برابري و مساوات بود و حكومت بني اميه و بني عباس بر پايه ظلم و جور – در حكومت پيامبر ارزشهاي حاكم ارزشهاي معنوي بودند و پيامبر تنها ملاك و گرامي بودن را تقوا معرفي نمود در حاليكه در حكومت بني اميه و بني عباس آلودگي‌ها و رذيلتهايي وارد فرهنگ اسلام شده بودند كه رسول خدا به سختي با آنها مبارزه كرده بود .

سؤالات متن درس :

1. مسائل و مشكلاتي را كه بعد از رحلت رسول خدا (ص) بوجود آمد را ذكر نماييد.

2.  نگهداري حديث به شيوه حفظ كردن چند اشكال اساسي را دنبال مي‌كرد .

3.  شخصيتهاي برجسته‌اي كه در زمان پيامبر (ص) ظهور كردند چه كساني بودند و چه خصوصياتي داشتند؟

4. با ذكر حديثي از پيامبر(ص) اهميت مبارزه با ستم را بنويسيد.

درس هشتم : مبارزه مستمر -  قسمت دوم                                آقاي علي صفري

سؤالات متن :

1.       در شرايط سخت و پيچيده‌ي پس از رحلت رسول خدا (ص) تلاش امامان معصوم (ع) براي چه اهدافي بود ؟ پاسخ صفحه 95

2.       تلاش ائمه (ع) سبب گرديد تا دو تصور از اسلام در جهان باقي بماند آن دو تصور را بيان كنيد ؟ پاسخ صفحه 95

3.       مسئوليت سه گانه مقام امامت كدامند ؟

 پاسخ : مرجعيت علمي ، مجاهده براي برقراري حكومت ، ولايت معنوي

4.       اقدامات مربوط به مرجعيت علمي توسط امامان را بنويسيد ؟

پاسخ : 1. تعليم و تفسير قرآن كريم 2. حفظ سخنان و سيره پيامبر (ص) 3. پاسخ به مسائل جديد و نيازهاي نو 4. تربيت شخصيت‌هاي اسلامي

5.       امامان معصوم به ويژه حضرت علي (ع) و فاطمه‌ي زهرا (س) چگونه سخنان و سيره پيامبر(ص) را حفظ كردند ؟ پاسخ صفحه 96

6.       ائمه‌ي اطهار با مسائل جديد و نيازهاي نو چگونه برخورد كردند ؟ پاسخ صفحه 98

7.       آثار زير متعلق به كدام يك از امامان مي باشد ؟ الف) نهج البلاغه      ب) غرر الحكم و درالكلم      ج) صحيفه سجاديه

8.       مهترين كتب حديث شيعه را نام برده و نام مؤلفين آنها را بنويسيد .

پاسخ : الف) كافي از مرحوم كليني   ب) من لا يحضره الفقيه از مرحوم صدوق  ج) التهذيب و الاستبصار از مرحوم شيخ طوسي

9.       ثمره دوران امامت ظاهري امامان چه بود ؟ پاسخ صفحه 98

10.   چرا امامان به تربيت شخصيتهاي اسلامي مي‌پرداختند ؟ پاسخ صفحه 98

11.   امامان بزرگوار (ع)  از دو جهت با حاكمان زمان خود مبارزه مي‌كردند آن دو جهت كدامند ؟ پاسخ صفحه 100

12.   امامان بزرگوار براي برقراي حكومت عدل از چه اصولي تبعيت مي‌كردند ؟

پاسخ : الف) عدم تأييد حاكمان     ب) معرفي خود به عنوان امام بر حق      ج) آگاهي دادن به مردم   د) انتخاب شيوه‌هاي درست مبارزه

13.   تقيه چيست ؟ پاسخ صفحه 103

14.   آيا ولايت معنوي ائمه (ع) اختصاص به زمان حضور آنان دارد ؟ پاسخ صفحه 104

15.   از روشهاي متفاوت ائمه اطهار(ع) در زندگي سياسي - اجتماعي چه درسي مي آموزيم ؟ پاسخ صفحه 105

تدبر در آيات صفحه 94 :

با تدبر در آيات ابتداي درس ، به سؤال‌هاي زير پاسه دهيد :

1.      حضرت نوح (ع) درباره مزد رسالت خود به مردم چه مي‌گويد ؟

پاسخ : 1. من مزدي از شما نمي‌خواهم جز آن كه از خدا بترسيد .  2. و ديگر اين كه از من اطاعت كنيد .

2.   در آيه 57 سوره فرقان خداوند به پيامبر اكرم (ص) فرمان مي‌دهد كه فقط براي يك مورد ، از مردم مزد طلب كند ، آن مورد چيست ؟  پاسخ :‌ آن مورد درپيش گرفتن راه خداوند است .

3.   در آيه 47 سوره سبأ ، خداوند به پيامبر اكرم (ص) فرمان مي‌دهد به مردم بگويد كه اگر از شما مزدي مي‌خواهم ، براي خودتان است ، چرا ؟

پاسخ : زيرا مزد به خود مردم برمي‌گردد و همان هدايت و رستگاري آنها است .

4.      خداوند در آيه 23 سوره شوري به پيامبر خود فروان مي‌دهد كه چه چيزي را پاداش رسالت خود معرفي كند ؟ 

پاسخ : به نزديكان و اهل بيت پيامبر (ص) محبت كرده و از انها اطاعت نمايند .

انديشه و تحقيق صفحه 106 :

1.      كدام‌يك از قلمروهاي مربوط به رسالت پيامبر اكرم (ص) نيازمند به پيگيري پس از ايشان است ؟ چرا ؟

پاسخ : با رحلت پيامبر اكرم (ص) دريافت و ابلاغ وحي پايان يافت ولي سه قلمرو ديگر از قلمروهاي رسالت ايشان يعني : تعليم و تبيين تعاليم دين (مرجعيت) علمي و ولايت رهبري جامعه و ولايت معنوي پس از ايشان نيازمند به پيگيري است . چون آنها به زمان پيامبر اختصاص نداشت و به همان دلايلي          كه در زمان ايشان جامعه به پيشواي عالم و معصوم نيازمند بود وپس از پيامبر نيز به چنين پيشوايي نياز دارد كه آيات قرآن و احكام دين را براي مردم تبيين نمايد و جامعه الهي را رهبري كند و با ولايت معنوي واسطه خير و بركت به جهانيان باشد .

2.      چرا برخي از ائمه عليهم السلام شيوه تقيه را در پيش گرفتند ؟ اين شيوه به مبارزه آنان چه كمكي مي‌كرد ؟

پاسخ : امامان  شيوه مبارزه با حاكمان را متناسب با شرايط زمان بر مي‌گزيدند بطوري كه تشيع يعني تفكر اصيل اسلام باقي بماند و ائمه‌ي ما از زمان امام سجاد(ع) بخشي از مبارزه خود را به خاطر سركوب و خفقان شديدي كه بوجود آمده بود بنابر اصل تقيه پيش مي‌بردند يعني مي‌كوشيدند آن بخش از اقدامات و مبارزات خود را كه دشمن به آن حساسيت دارد را مخفي نگه دارند به گونه‌اي كه در عين ضربه زدن به دشمن كمتر ضربه بخورند و اين شيوه باعث تبليغ و تبيين دين اسلام و همچنين محفوظ ماندن جان شيعيان و ياران صميمي و قابل اعتماد مي گرديد .

درس دهم :‌ در انتظار طلوع                                                     خانم فاطمه زندي

سؤالات متن :

1.       تاريخ زندگي انسان‌ها صحنه كدام مبارزه است ؟

2.       نتيجه نهايي مبارزه حق و باطل چيست ؟

3.       اعتقاد به ظهور ولي خاص اختصاص به چه ادياني دارد ؟

4.       اعتقاد به ظهور ولي خدا در دين مسيح را توضيح دهيد ؟

5.       اعتقاد به ظهور در آيين زردتشت را توضيح دهيد ؟

6.       اعتقاد شيعه به ظهور حضرت مهدي (عج) را توضيح دهيد ؟

7.       فوايد معلوم بودن مشخصات امام زمان(عج) و حضور ايشان را بنويسيد ؟

8.       طول عمر امام دوازدهم(عج) چگونه قابل توجيح است ؟

9.       انتظار يك امر ................ و هم يك اصل ....................... است .

10.   ويژگي‌هاي شخص منتظر را بنويسيد ؟

11.   مهر و عشق به امام زمان(عج) چه ثمراتي دارد ؟

12.   جامعه منتظر چه ويژگي‌هايي دارد ؟

13.   به اعتقاد جامعه شناسان پويايي جامعه شيعه به چه عواملي بستگي دارد ؟

14.   مسئوليت‌هاي شخص منتظر را بنويسيد ؟

پاسخ تطبيق صفحه 118، پيام آيات و مقايسه صفحه 119 در كتاب راهنماي تدريس بيان شده است.

انديشه و تحقيق صفحه 128 :

1.      از ديدگاه قرآن كريم ، آينده تاريخ از آنِ چه كساني است ؟

پاسخ :‌ آينده تاريخ از آن كساني است كه در دوران حيات عملاً در جبهه اهل حق باشند چرا كه خواست و وعده‌ي الهي پيروزي حق را نويد مي دهد و آن وعده به طور حتم محقق مي‌شود به مومنان صالح مي‌رسد و مستضعفين وارث زمين مي‌شوند.

2.      معتقد بودن به انتظار ، چه تأثيرهايي بر شخصيت فرد منتظر دارد ؟

پاسخ : براي جلب رضايت امام تلاش مي كند .  امام را الگو قرار مي‌دهد و مي‌كوشد تا خصلت‌هاي مورد توجه ايشان را در خود به وجود آورد .  شخص را فعال و با نشاط مي‌كند و اميد به آينده‌اي زيبا را در او افزايش مي‌دهد .

3.      پيروان اديان الهي چگونه مي‌توانند براي فراهم آوردن زمينه ظهور منجي جهاني با يكديگر همكاري نمايند ؟

پاسخ : اگر اديان در جهت گسترش معنويت ، فضيلت‌هاي اخلاقي ، عدالت ، خداپرستي همكاري كنند و مردم را به پيروي از فرمان‌هاي الهي فرا خوانند به زمينه ظهور كمك كرده‌اند .

درس يازدهم : تداوم امامت در عصر غيبت                       آقاي محمدرضا آزادپيمان

پيام آيات صفحه 132:

آيه 257 سوره بقره

1.       كسي مي‌تواند از تاريكي به نور درآيد كه به خداوند ايمان آورد و سرپرستي او را بپذيرد .

2.       آنان كه فرمان الاهي را نپذيرند از عالم نور و روشنائي به تاريكي‌ها و ظلمات رانده مي‌شوند.

3.       قبول ولايت الهي به زمان خاصي مربوط نيست و در زمان غيبت نيز ادامه مي يابد .

آيه 122 سوره توبه :

1-   از آنجا كه همه مسلمانان نمي‌توانند در باره احكام دين تحقيق كنند ، بايد به افراد واجد شرايط كه علم و دانش دين آموخته‌اند مراجعه كنند .

2-     اين افراد وظيفه دارند مردم را انذار كنند و دانش دين را براي آگاهي ديگران اعلام كنند .

يادآوري صفحه 134 :

دلايل سه‌گانه‌ي ضرورت تشكيل حكومت اسلامي را كه در درس پنجم بيان شد ، در اين قسمت يادداشت كنيد .

1 . جامعيت دين اسلام  2. ضرورت اجراي احكام اسلامي  3. ضرورت پذيرش ولايت الهي و نفي طاغوت

انديشه صفحه 137 :

     * 1. اگر مسلماني كه خود متخصص در احكام نيست ، فقيه واجد شرايط را انتخاب نكند و به وي مراجعه ننمايد ، اعمال ديني او چگونه خواهد بود ؟

پاسخ : اگر اعمالش مطابق فتواي مجتهد باشد اشكالي ندارد و اِلّا اعمالي كه انجام داده درست نبوده و بايد در صدد جبرآن آن برآيد.

انديشه و تحقيق صفحه 138 :

1.      دو پيام اصلي اين درس كدامند ؟

پاسخ : الف) در عصر غيبت بايد به مجتهد واجد شرايط كه مي‌تواند به اداره حكومت بپردازد و احكام اسلام را به اجرا درآورد مراجعه نمود و او را ولي فقيه مي‌نامند .

ب) و اين فقيه واجد شرايط (ولي فقيه) دو مسئوليت دارد: 1. مرجعيت علمي 2. رهبري حكومت اسلامي

2.      راه بهره‌مندي از نور ولايت الهي و خروج از ظلمت‌ها به نور در زمان غيبت چيست ؟

پاسخ : ولايت الهي را قبول نموده و طبق سفارش پيامبر (ص) و ائمه اطهار به افراد واجد شرايط كه دانش دين آموخته‌اند مراجعه نماييم .

3.      مقصود از « تقليد » در احكام ديني چيست ؟

پاسخ : تقليد به معناي رجوع افراد غير متخصص به متخصصين احكام ديني و پيروي نمودن از آنها است

4.      تقليد براي چه كساني لازم است و شامل چه زمينه‌هايي مي‌شود ؟

پاسخ : تقليد براي كساني است كه نمي‌توانند درباره احكام دين تفقه و تحقيق كنند و تقليد در فروع دين مي‌باشد نه در اصول دين چون اصول دين مانند توحيد و ...... تحقيقي مي‌باشند نه تقليدي .

5.      چرا بايد مرجع « عادل » و « زمان شناس » باشد ؟

پاسخ : بايد عادل باشد ، تا به عدل قضاوت كند و حكم دهد و به گفتارش اعتماد كنند و بايد زمان شناس باشد تا بتواند احكامش را متناسب با روز استخراج كند .

6.   به رساله‌ي « توضيح المسائل » مراجعه كنيد ، احكام مربوط به تقليد را مطالعه كنيد و سه موردي را كه مهم تشخيص مي‌دهيد ، انتخاب كنيد و در كلاس بگوييد .

پاسخ : بر عهده دانش‌آموزان است ، اما اگر خودمان بخواهيم جواب دهيم ، موارد زير صحيح است :   الف) از مجتهدي مي‌توان تقليد كرد كه : 1. مرد باشد 2. بالغ و عاقل باشد 3. شيعه داوزده امامي باشد 4. حلال زاده باشد 5. زنده و عادل باشد 6. حريص به دنيا نباشد .

ب) به دست آوردن فتواي مجتهد 4 راه دارد : 1. شنيدن از خود مجتهد 2. شنيدن از دو نفر عادل كه فتواي مجتهد را نقل كنند  3. شنيدن از كسي كه مورد وثوق مي‌باشد 4. ديدن در رساله مجتهد.

ج) اگر مكلفي اعمال خود را بدون تقليد انجام دهد در صورتي اعمالش صحيح است كه عمل او با فتواي مجتهد فعليش مطابقت داشته باشد.

سؤالات متن درس :

1.       ضرورت تداوم امامت در عصر غيبت را توضيح دهيد . ج ص 132 از جامعه اسلامي تا نيازمند است .

2.       ولايت معنوي و مرجعيت علمي امام زمان (عج) در عصر غيبت چگونه مي‌باشد ؟ ج ص 133

3.       مسئوليت تشكيل حكومت اسلامي بر عهده كيست ؟ ج ص 134

4.       منظور از تفقه و فقيه چيست ؟ ج ص 134

5.       امام صادق (ع) و امام كاظم (ع) درباره فقيهان چه مي‌فرمايند ؟ ج ص 134

6.       پشتوانه فقهاي با تقوي در عصر غيبت چه چيزهايي مي‌باشد ؟ توضيح دهيد . ج ص 135

7.       امام عصر (عج) درباره رويدادهاي جديد به اسحاق بن يعقوب چه فرمود ؟ ج ص 135

8.       تقليد به چه معناست ؟ ج ص 135

9.       « ولي فقيه » به چه كسي گفته مي‌شود ؟ ج ص 135

10.   كدام مسئوليت‌هاي امامت در دوره غيبت بر عهده ولي فقيه است ؟ ج ص 136

11.   شرايط مرجع از ديدگاه امام صادق (ع) را بنويسيد . ج ص 136

12.   شرايط فقيه واجد شرايط را ذكر نماييد . ج ص 137

13.   راه‌هاي شناخت فقيه واجد شرايط را بنويسيد . ج ص 137

14.   چه چيزهايي در انتخاب مرجع تقليد نقش اساسي دارد ؟ ج ص 138

درس دوازدهم: ولايت فقيه، جلوه‌ حكومت اسلامي       آقاي محمداسماعيل محمودي

 انديشه و تحقيق صفحه 147 :

1.      انتخاب وليّ‌ فقيه در كشور ما چگونه انجام مي‌گيرد و مردم از چه طريقي در انتخاب ايشان دخالت دارند؟

پاسخ : در كشور ما ، وليّ فقيه به طور مستقيم ( يك مرحله‌اي ) يا غير مستقيم ( دو مرحله‌اي ) ‌از طرف مردم انتخاب مي‌شود و رهبري را به دست مي‌گيرد . مردم ما ، پيش از پيروزي انقلاب اسلامي به شيوه‌اي مستقيم و با حضور در اجتماعات و راه پيمايي‌هاي سراسري ، ولايت امام خميني (ره) را پذيرفتند و با ايشان پيمان ياري بستند . انتخاب به روش غير مستقيم ( يا دو مرحله‌اي ) همان شيوه‌اي است كه در قانون اساسي پيش بيني شده است ( تعيين رهبر به عهده خبرگان رهبري است و فقهاي مجلس خبرگان نيز با رأي مستقيم مردم انتخاب مي‌شوند ) ، مطابق آن ، بعد از امام خميني (ره) حضرت آيت الله خامنه‌اي مسئوليت رهبري را عهده‌دار شدند .

2.      تفاوت‌هاي اصلي نظام اسلامي با ساير حكومت‌هاي دمكراتيك را برشمريد .

پاسخ : مبناي نظام اسلامي ، حاكميت اراده و قانون الهي بر همه‌ي بخش‌هاي جامعه ، با خواست و قبول مردم است . دمكراسي رايج در جهان ، هدف خود را تأمين خواسته‌هاي دنيوي مردم قرار داده است و نسبت به ارزش‌هاي ال%